السيد الطباطبائي
15
اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي )
مسائل فلسفه اولى را تشكيل مىدهند و در هر حال چه معقولات اوليه و چه معقولات ثانويه مسبوق بادراكات جزئيه حسيهاند . در اينجا كافى است كه گفتار صدر المتالهين را در شواهد الربوبيه و در اسفار گواه بياوريم وى در اشراق نهم از شاهد اول از مشهد سوم كتاب شواهد الربوبيه مىگويد اولين چيزى كه از آثار محسوسات كه معقول بالقوه هستند و در خزانه متخيله حافظه مجتمع هستند حادث مىشود بديهيات است و آن عبارت است از اوليات و تجربيات . . . در مبحث عقل و معقول اسفار پس از آنكه عمل آلات حسيه را بيان مىكند و مىگويد حواس به منزله جاسوسهاى مختلفى هستند كه از نواهى مختلف خبر مىآورند و نفس از طريق اين جاسوسها بهره مند مىشود اينطور بگفته خود ادامه مىدهد سپس اين تصورات حسيه نفس را مستعد مىكند براى حاصل شدن بديهيات اوليه تصوريه و بديهيات اوليه تصديقيه . در اينجا بى مناسب نيست كه گفتار متكلم و مفسر معروف امام فخر رازى در تفسير كبير را نيز نقل كنيم فخر رازى در جلد پنجم تفسير كبير در ذيل آيه كريمه * ( وَالله أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ لا تَعْلَمُونَ شَيْئاً وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالأَبْصارَ وَالأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ( آيه 80 از سوره نحل ) [ 1 ] مىگويد نفس انسان در آغاز خلقت از جميع علوم و معارف خالى است و خداوند حواس را به او عنايت فرمود تا از اين راه علوم و معارف را استفاده كند وى از جمله * ( لا تَعْلَمُونَ شَيْئاً استفاده مىكند كه نفس انسان در آغاز كودكى واجد هيچ معلومى نيست و از تعقيب اين جمله به جمله * ( وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالأَبْصارَ وَالأَفْئِدَةَ استفاده مىكند كه آغاز نقش بستن علوم و معارف بر لوح ضمير انسان از مجراى حواس است سپس بطور تفصيل وارد اين مطلب مىشود و ابتداء به صورت اشكال مىگويد تصورات و تصديقات يا بديهى هستند يا نظرى و البته نظريات بايد از بديهيات كسب شوند پس مىبايست بديهيات قبل از حصول نظريات در ذهن وجود داشته باشند و در اينجا اين سؤال يا اشكال پيش مىآيد كه آيا خود بديهيات از كجا پيدا شدهاند آيا از آغاز خلقت همراه بودهاند يا آنكه بعد پيدا شدهاند شق اول يقينا باطل است زيرا ما مىدانيم كه جنين در رحم مادر به هيچ بديهى علم ندارد مثلا نمىداند كه
--> [ 1 ] خدا شما را از شكمهاى مادرانتان بيرون آورد در حالى كه هيچ چيزى نمىدانستيد و از براى شما گوش و چشمها و دلها قرار داد باشد كه سپاسگذارى نمائيد .